Gdy weterani wracają do domu – Między kliniką a codziennością

W Ukrainie system rehabilitacji weteranów rozwija się szybko, jednak nadal pozostaje luka między zakończeniem leczenia klinicznego a codziennym funkcjonowaniem w domu, rodzinie i lokalnej społeczności. Szczególnie dotyczy to osób z niepełnosprawnościami ruchowymi i sensorycznymi — po amputacjach, z częściową lub całkowitą utratą wzroku albo słuchu, często także z przewlekłym bólem, traumą wojenną i PTSD.

Projekt „Budowa systemowego wsparcia dla weteranów z niepełnosprawnością ruchową i sensoryczną i ich rodzin” tworzy spójną ścieżkę pomocy: od rehabilitacji medycznej, przez etap adaptacyjny, po długofalowe wsparcie psychospołeczne i rodzinne. W centrum pozostaje weteran, ale proces obejmuje również bliskich, personel medyczny oraz instytucje odpowiedzialne za rehabilitację.

Pomoc dociera tam, gdzie jest potrzebna

W obwodach kijowskim i odeskim działają mobilne zespoły interdyscyplinarne. Łączą kompetencje lekarzy, psychologów, case managerów oraz mentorów-weteranów. Docierają do lokalnych społeczności, diagnozują sytuację rodzin, prowadzą interwencje kryzysowe, konsultacje i monitoring, a następnie pomagają zaplanować dalsze wsparcie.

Ten mechanizm ma praktyczne znaczenie zwłaszcza poza największymi miastami. Nawet w regionach z rozbudowaną infrastrukturą medyczną dostęp do specjalistycznej pomocy pozostaje nierówny. Mobilny zespół skraca drogę między osobą potrzebującą wsparcia a odpowiednią usługą. Pozwala również identyfikować weteranów z niepełnosprawnościami ruchowymi i sensorycznymi, którzy wymagają pogłębionej rehabilitacji albo pomocy w procesie adaptacji.

Po wyjściu z kliniki

Jednym z najtrudniejszych momentów jest powrót do domu. W placówce pacjent funkcjonuje w uporządkowanym środowisku, ma dostęp do specjalistów i jasno wyznaczony plan rehabilitacji. W domu codzienność okazuje się mniej przewidywalna. Trzeba ponownie nauczyć się poruszać, organizować zwykłe czynności, regulować emocje i odbudowywać relacje.

Projekt obejmuje trzy siedmiodniowe turnusy rehabilitacyjno-adaptacyjne dla 21 weteranów, którzy utracili wzrok, oraz ich 21 partnerek. Dwa turnusy są przeznaczone dla osób z częściową utratą wzroku, jeden — dla osób całkowicie niewidomych. Program łączy terapię indywidualną i grupową, trening samodzielności, orientację przestrzenną, pracę nad emocjami oraz wsparcie relacji partnerskich.

Udział partnerek wynika z realiów. To rodzina przejmuje znaczną część odpowiedzialności za codzienną adaptację, często bez przygotowania i bez własnego wsparcia. Projekt traktuje bliskich jako uczestników procesu rehabilitacji, a nie niewidoczne zaplecze pacjenta.

Doświadczenie, które pomaga odzyskać zaufanie

Istotną częścią modelu jest wsparcie rówieśnicze. Mentorami są weterani, którzy sami przeszli drogę od urazu i rehabilitacji do ponownego budowania samodzielności. Ich rola różni się od pracy lekarza czy psychologa. Wnoszą doświadczenie, które pomaga przełamać izolację i opór wobec pomocy.

Rozmowa z osobą po podobnym urazie może dotyczyć spraw bardzo konkretnych: poruszania się, relacji z bliskimi, poczucia zależności, utraty dotychczasowej roli społecznej. Peer support działa obok profesjonalnej terapii i wzmacnia ją tam, gdzie sama wiedza kliniczna bywa niewystarczająca.

Od pilotażu do standardu

Projekt nie zatrzymuje się na bezpośrednim wsparciu uczestników. Eksperci opracowują i testują metodologię pracy indywidualnej i grupowej z weteranami z niepełnosprawnościami ruchowymi i sensorycznymi oraz ich rodzinami. Model obejmuje case management, pomoc psychologiczną, trening samodzielności, komunikację, regulację emocji i mentoring rówieśniczy.

Program zostaje włączony do praktyki Instytutu Traumatologii Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy. Dzięki temu doświadczenia z pilotażu mogą przełożyć się na rozwiązanie instytucjonalne, wykorzystywane przez specjalistów również po zakończeniu projektu.

Sprzęt i kompetencje pozostają w systemie

Równolegle projekt wzmacnia zaplecze rehabilitacyjne Wieloprofilowego Szpitala Weteranów w Odessie. Oddział otrzymuje specjalistyczny sprzęt do rehabilitacji ruchowej i laseroterapii, a personel szkolenie z jego obsługi oraz włączania urządzeń do planów terapii.

Fundacja HumanDoc realizuje działania wspólnie z ReabiCentr, Mariupolskim Stowarzyszeniem Kobiet „Berehynia”, Stowarzyszeniem Rehabilitacyjnego Menedżmentu oraz Instytutem Traumatologii Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy. Partnerzy łączą doświadczenie kliniczne, naukowe, środowiskowe i organizacyjne.

Projekt testuje model, który spaja elementy dotąd często działające osobno: rehabilitację medyczną, pomoc psychologiczną, wsparcie rodziny, pracę środowiskową i mentoring weteranów. Metodologia, kompetencje specjalistów i wyposażenie pozostają w ukraińskich instytucjach, a wypracowane rozwiązanie może być rozwijane i wdrażane na większą skalę w kolejnych regionach kraju.

DONATOR

Projekt współfinansowany z budżetu państwa w ramach polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.